نتایج یک تحقیق کاربردی در پژوهشکده مرکبات و میوههای نیمهگرمسیری؛ تاثیر سایبان بر کیفیت و عملکرد انار
بررسی تاثیر سایبان بر کیفیت و کمیت میوه انار رقم ملس ساوه توسط عضو هیات علمی پژوهشکده مرکبات و میوههای نیمهگرمسیری
به گزارش روابط عمومی پژوهشکده مرکبات و میوههای نیمهگرمسیری، وحیده نرجسی، عضو هیات علمی پژوهشکده مرکبات و میوههای نیمهگرمسیری، در گفتگویی با تشریح نتایج یک پژوهش دوساله درباره تاثیر سایبانهای رنگی بر کیفیت و کمیت میوه انار رقم ملس ساوه، گفت: بروز عوارض فیزیولوژیک خصوصا آفتاب سوختگی و دانه سفیدی آریل از مشکلات مهم باغهای انار، به ویژه در مناطق گرم و خشک، می باشند که میتوانند کیفیت ظاهری و داخلی و ارزش اقتصادی محصول را کاهش دهند.
نرجسی در پاسخ به این پرسش که آفتاب سوختگی چرا در انار اهمیت دارد، اظهار کرد: میوه انار در ماههای گرم سال در معرض تابش شدید خورشید قرار دارد. افزایش دمای سطح میوه همراه با تابش مستقیم میتواند موجب آسیب پوست و ایجاد تغییر رنگ و لکههای آفتاب سوختگی شود. این عارضه علاوه بر کاهش کیفیت ظاهری، میزان میوه قابل عرضه به بازار را نیز کاهش میدهد.
وی افزود: به همین دلیل، مدیریت شرایط نوری و دمایی باغ میتواند در کاهش این خسارت موثر باشد. یکی از روشهای کارآمد در این زمینه، استفاده از سایبان است که با کاهش شدت تابش نور خورشید و دمای تاج درخت و سطح میوه، شرایط مناسبتری را برای رشد و رسیدگی میوه فراهم میکند.
عضو هیات علمی پژوهشکده مرکبات و میوههای نیمهگرمسیری درباره نحوه انجام این پژوهش گفت: این مطالعه به مدت دو سال روی درختان انار رقم ملس ساوه در یک باغ در شهرستان ساوه انجام شد. در این پژوهش سایبانهای سفید و سبز با میزانهای مختلف سایهدهی 30 و 50 درصد و روش های اجرایی متفاوت، (بدون داربست و داربستی) با درختان بدون سایبان مقایسه شدند. سایبانها از زمان گردویی شدن میوهها تا اواسط شهریور ماه روی درختان قرار گرفتند و علاوه بر عملکرد، وزن و اندازه میوه، مقدار آب میوه و برخی شاخصهای کیفی و بیوشیمیایی نیز بررسی شد.
نرجسی گفت: مهمترین نتیجه، کاهش معنی دار آفتاب سوختگی در میوههای زیر سایبان بود. درختان بدون سایبان بیشترین میزان آفتاب سوختگی را داشتند، در حالی که درختان تحت پوشش سایبان آسیب بسیار کمتری نشان دادند و در تیمارهای با 50 درصد سایه دهی، آفتاب سوختگی تقریباً مشاهده نشد.
وی افزود: این نتیجه برای باغدار اهمیت اقتصادی دارد؛ زیرا میوه دچار آفتاب سوختگی، حتی در صورت داشتن کیفیت داخلی مناسب، ممکن است بازارپسندی خود را از دست بدهد. بنابراین کاهش این عارضه میتواند به افزایش سهم میوههای سالم و قابل عرضه کمک کند.
وی درباره تاثیر سایبان بر عملکرد گفت: درختان زیر سایبان در مقایسه با شاهد، میوههایی با وزن بیشتر و مقدار آب میوه بالاتری تولید کردند. در میان تیمارهای مورد بررسی، سایبان سفید با میزان سایهدهی بالاتر عملکرد مطلوبتری داشت. بنابراین، مدیریت مناسب فاکتورهای محیطی (دما و نور) در این مطالعه علاوه بر کاهش خسارت، به افزایش عملکرد نیز کمک کرد.
این پژوهشگر درباره دلیل عملکرد بهتر سایبان سفید توضیح داد: رنگ سایبان بر میزان و کیفیت نور دریافتی درخت اثر میگذارد. در این مطالعه، سایبان سفید در مجموع نسبت به سایبان سبز نتایج مطلوبتری داشت و بهویژه در میزان سایهدهی بالاتر، وزن میوه، عملکرد و برخی ویژگیهای کیفی بهتر بود.
نرجسی درباره تاثیر سایبان بر ترکیدگی میوه نیز گفت: در سایبان سفید با میزان سایهدهی بالاتر، ترکیدگی میوه بسیار پایین بود، در حالی که در سایبان سبز با سایهدهی بالاتر، ترکیدگی بیشتری مشاهده شد. بنابراین هنگام انتخاب سایبان باید مجموعهای از صفات مانند آفتابسوختگی، ترکیدگی، عملکرد، و کیفیت میوه در نظر گرفته شود.
عضو هیات علمی پژوهشکده درباره اثر سایبان بر رنگ و کیفیت داخلی میوه اظهار کرد: رنگ پوست و آریل یکی از عوامل مهم بازارپسندی انار است. در این پژوهش، میوههای حاصل از درختان زیر سایبان، بهویژه سایبان سفید، رنگ آریل مطلوبتر و تیره تری داشتند.
وی افزود: در کنار بهبود رنگ، مقدار برخی ترکیبات مهم مانند آنتوسیانین، فنل کل و ویتامین C نیز در میوههای زیر سایبان، به ویژه سایبان سفید، وضعیت مطلوبتری داشت. آنتوسیانین با رنگ قرمز میوه ارتباط دارد و فنلها و ویتامین C نیز از ترکیبات ارزشمند انار محسوب میشوند.
نرجسی درباره تاثیر سایبان بر کیفیت طعم و مزه آب انار گفت: در این پژوهش میزان مواد جامد محلول و اسیدیته در میوههای سایهدار نسبت به شاهد پایینتر بود، اما این تفاوتها از نظر آماری معنیدار نبود. همچنین شاخص طعم در سایبان سفید وضعیت مشابه شاهد داشت. بنابراین ، استفاده از سایبان سفید باعث کاهش شاخص های مطلوب طعم و مزه میوه نشد.
وی درباره زمان استفاده از سایبان برای باغداران اظهار کرد: در این پژوهش سایبانها از زمان گردویی شدن میوه تا اواسط شهریور ماه مورد استفاده قرار گرفتند. بر اساس نتایج مطالعه، استفاده از سایبان سفید با میزان سایهدهی 50 درصد از زمان گردویی شدن میوه، که تقریباً از خرداد ماه آغاز میشود، تا پایان دوره تنش گرمایی در فصل تابستان بسته به اقلیم منطقه از اواسط تا اواخر شهریور ماه میتواند مورد توجه قرار گیرد. در گرمترین روزهای سال اختلاف میانگین دمایی تیمار شاهد با سایبان های 50 درصد، حدودا 7 تا 10 درجه ثبت گردید.
ایشان دلایل ناکارآمدی سایبان سبز را به رنگ پذیری کمتر پوست، تاخیر در رسیدن میوه، معطوف شدن درختان به رشد رویشی به دلیل بالا بودن درصد رطوبت و پائین بودن دما و کمیت و کیفیت نور و شیوع شته به دلیل ایجاد محیط خنک و مرطوب مرتبط دانستند.
همچنین ایشان اظهار داشتند استفاده از داربست در کاربرد سایبان روی درختان انار در مقایسه روش بدون داربست به دلایل متعددی چون تهویه نامطلوب هوا، عدم وجود فضای مناسب برای رشد و نمو درخت در زیر سایبان، خروج شاخ و برگهای سال جاری درختان از توری و پارگی توری ها؛ ناکارآمد بوده و توصیه میشود حتی با توجه به صرف هزینه کمتر و اجرای آسانتر، از این روش استفاده نگردد.
نرجسی افزود: هدف از استفاده از سایبان، حذف نور نیست؛ بلکه مدیریت شدت تابش نور خورشید است. درخت برای رشد و تولید محصول به نور نیاز دارد و سایه بیش از حد نیز میتواند نتیجه متفاوتی داشته باشد. بنابراین رنگ و میزان سایهدهی باید متناسب با شرایط باغ انتخاب شود.
این پژوهشگر درباره توصیه عملی این پژوهش برای باغداران گفت: بر اساس نتایج این مطالعه، سایبان سفید با میزان سایهدهی بالاتر میتواند در باغهای انار رقم ملس ساوه، به ویژه در مناطق گرم و مستعد آفتاب سوختگی، با مدیریت نور و دمای تاج درخت و سطح میوه به عنوان یکی از روشهای مدیریت تنش گرمایی و نوری مورد توجه قرار گیرد و نقش مهمی در تولید انار باکیفیت داشته باشد. سایبان سفید 50 درصد می تواند آفتاب سوختگی را به میزان چشمگیری کاهش دهد و هم زمان عملکرد، وزن میوه، مقدار آبمیوه، رنگ آریل و برخی ترکیبات کیفی میوه را بهبود بخشد.
وی در پایان تاکید کرد: از دیدگاه ترویجی، پیام اصلی این پژوهش برای باغداران این است که در مناطق گرم و خشک با توجه به پدیده تغییر اقلیم، مدیریت و کنترل فاکتورهای محیطی (دما و شدت نور بالا) میتواند به کاهش خسارت و تولید میوه سالمتر و بازارپسندتر کمک کند؛ البته این نتایج مربوط به رقم ملس ساوه و شرایط پژوهش در ساوه است و در استفاده عملی، شرایط هر باغ باید مورد توجه قرار گیرد.
