تاکید بر مدیریت اصولی باغ‌های کیوی برای افزایش کیفیت و عملکرد
بررسی نکات فنی کاشت، داشت و برداشت کیوی؛ از احداث باغ تا تولید محصول با کیفیت
به گزارش روابط عمومی پژوهشکده مرکبات و میوه‌های نیمه‌گرمسیری، بابک عدولی، عضو هیات علمی این پژوهشکده، در گفتگویی تخصصی به بررسی مهمترین اصول فنی کاشت، داشت و برداشت کیوی پرداخت و با تشریح ویژگی‌های رشدی این محصول، بر ضرورت مدیریت علمی باغ‌ها برای افزایش عملکرد و ارتقای کیفیت میوه تاکید کرد.
عدولی با اشاره به گسترش کشت کیوی در استان‌های شمالی کشور، اظهار داشت: موفقیت در تولید این محصول از مرحله انتخاب زمین و احداث باغ آغاز می‌شود. شرایط اقلیمی، ویژگی‌های خاک، کیفیت آب و انتخاب رقم مناسب، از عوامل تعیین‌کننده در عملکرد اقتصادی باغ‌های کیوی هستند.
وی افزود: کیوی گیاهی خزاندار و رونده است که برای رشد مطلوب به شرایط آب‌وهوایی مناسب نیاز دارد. این گیاه نسبت به برخی تنش‌های محیطی، از جمله سرمای شدید، گرمای زیاد و وزش بادهای شدید حساس است؛ بنابراین در انتخاب محل احداث باغ باید به شرایط اقلیمی منطقه و احتمال وقوع تنش‌های دمایی توجه شود.
این عضو هیات علمی با اشاره به اهمیت ویژگی‌های خاک گفت: خاک مناسب برای کشت کیوی باید عمیق، حاصلخیز و دارای زهکشی مطلوب باشد. از آنجا که بخش عمده ریشه‌های فعال این گیاه در لایه‌های سطحی خاک قرار دارند، وضعیت فیزیکی و رطوبتی این لایه‌ها تاثیر زیادی بر رشد و استقرار گیاه دارد. در زمین‌هایی که احتمال تجمع آب وجود دارد، اصلاح زهکشی و استفاده از بسترهای برجسته می‌تواند به بهبود شرایط رشد ریشه کمک کند.
عدولی با بیان اینکه شناخت ویژگی‌های فیزیولوژیکی کیوی در مدیریت باغ اهمیت زیادی دارد، اظهار داشت: فعالیت ریشه‌های کیوی تحت تاثیر دمای خاک قرار دارد و با فراهم شدن شرایط دمایی مناسب، رشد و جذب عناصر غذایی افزایش می‌یابد. از سوی دیگر، ریشه‌های این گیاه به کمبود اکسیژن ناشی از ماندابی شدن خاک حساس هستند و مدیریت نامناسب آبیاری می‌تواند به کاهش فعالیت ریشه و ضعف عمومی درخت منجر شود.
وی همچنین بر اهمیت حفظ ذخایر غذایی گیاه تاکید کرد و گفت: زمان و شدت انجام عملیات هرس باید با توجه به وضعیت فیزیولوژیکی درخت تنظیم شود. هرس زمستانه پس از تکمیل خزان و ورود گیاه به دوره خواب، از جمله اقداماتی است که باید با رعایت اصول فنی انجام گیرد تا ضمن حفظ تعادل رشد، از حذف بیش از اندازه شاخه‌های بارده جلوگیری شود.
این پژوهشگر با اشاره به نقش آب و عناصر غذایی در رشد و تولید محصول بیان کرد: کیوی برای تولید اقتصادی به تامین مناسب آب و مواد غذایی نیاز دارد؛ با این حال، مصرف بیش از اندازه آب و کود نه تنها موجب افزایش عملکرد نمی‌شود، بلکه ممکن است تعادل رشد رویشی و زایشی درخت را بر هم بزند و هزینه‌های تولید را افزایش دهد.
وی افزود: برنامه تغذیه باغ باید بر اساس نتایج آزمون خاک و برگ، سن درختان، وضعیت رشد و میزان محصول مورد انتظار تنظیم شود. نیاز غذایی باغ‌های جوان با باغ‌های بالغ متفاوت است و نمی‌توان یک برنامه کودی ثابت را برای همه باغ‌ها توصیه کرد.
عدولی همچنین با تاکید بر مدیریت صحیح آبیاری اظهار داشت: تامین رطوبت کافی در مراحل حساس رشد میوه اهمیت زیادی دارد، اما باید از آبیاری بیش از حد و ایجاد شرایط ماندابی در محدوده ریشه جلوگیری شود. روش آبیاری و مقدار آب مصرفی نیز باید متناسب با بافت خاک، شرایط آب‌وهوایی و نیاز گیاه انتخاب شود.
عضو هیات علمی پژوهشکده مرکبات و میوه‌های نیمه‌گرمسیری، گرده‌افشانی را یکی از عوامل مهم در تولید محصول باکیفیت کیوی دانست و گفت: گیاه کیوی دو پایه است؛ به این معنا که گل‌های نر و ماده روی درختان جداگانه قرار دارند. بنابراین، برای تشکیل میوه مناسب باید در باغ درختان نر و ماده با زمان گلدهی هماهنگ وجود داشته باشند.
وی افزود: انتخاب رقم گرده‌زا، رعایت نسبت مناسب درختان نر به ماده و توزیع صحیح درختان نر در باغ، از مواردی است که هنگام احداث باغ باید مورد توجه قرار گیرد. همچنین فعالیت حشرات گرده‌افشان، به‌ویژه زنبور عسل، در انتقال دانه گرده و افزایش تشکیل میوه نقش موثری دارد.
عدولی با اشاره به ارتباط تعداد بذر با رشد و اندازه میوه خاطرنشان کرد: گرده‌افشانی مناسب می‌تواند به تشکیل بذر بیشتر و در نهایت به رشد بهتر و افزایش اندازه میوه کمک کند. در باغ‌هایی که گرده‌افشانی طبیعی به میزان کافی انجام نمی‌شود، استفاده از روش‌های تکمیلی گرده‌افشانی نیز قابل بررسی است.
وی در ادامه با اشاره به رونده بودن گیاه کیوی، استفاده از سیستم داربست مناسب را برای مدیریت بهتر باغ ضروری دانست و اظهار داشت: انتخاب نوع داربست باید با توجه به شرایط باغ، شیوه مدیریت، هزینه احداث و امکانات موجود انجام شود. سیستم‌های داربستی مناسب، امکان استقرار شاخه‌ها، توزیع بهتر نور و انجام آسان‌تر عملیات باغبانی را فراهم می‌کنند.
عدولی افزود: در سال‌های نخست احداث باغ، تربیت صحیح نهال اهمیت ویژه‌ای دارد. هدایت تنه اصلی، جلوگیری از پیچ‌خوردگی و آسیب به آن و انتخاب بازوهای مناسب، در شکل‌گیری ساختار درخت و افزایش بهره‌وری باغ در سال‌های بعد موثر است.
وی درباره هرس درختان کیوی نیز گفت: هرس زمستانه با هدف حفظ شاخه‌های مناسب بارده، حذف شاخه‌های خشک، ضعیف، شکسته و نامناسب و تنظیم تراکم تاج انجام می‌شود. در این عملیات باید به حفظ تعادل بین رشد رویشی و تولید محصول توجه داشت؛ زیرا هرس شدید می‌تواند موجب تحریک رشد رویشی و کاهش ظرفیت باردهی درخت شود.
این عضو هیات علمی اضافه کرد: هرس تابستانه نیز با هدف کنترل رشد شاخه‌های اضافی، بهبود تهویه و نفوذ نور به داخل تاج درخت انجام می‌شود. اجرای صحیح این عملیات به کاهش تراکم شاخ و برگ و فراهم شدن شرایط مناسب‌تر برای رشد و رسیدگی میوه کمک می‌کند.
عدولی با تاکید بر اهمیت تنظیم بار درخت اظهار داشت: تعداد گل‌ها و میوه‌های تشکیل‌شده باید متناسب با توان درخت و شرایط رشد آن باشد. باقی ماندن تعداد بیش از اندازه میوه روی شاخه‌ها می‌تواند موجب کاهش اندازه میوه و افت کیفیت محصول شود.
وی افزود: تنک گل و میوه، به‌ویژه در مراحل اولیه رشد، از جمله عملیات مهم در مدیریت باغ کیوی است. در این عملیات باید گل‌ها و میوه‌های ضعیف، بدشکل، آسیب‌دیده و نامناسب حذف شوند تا منابع غذایی درخت به میوه‌های باکیفیت اختصاص یابد.
به گفته وی، زمان انجام تنک اهمیت زیادی دارد و تأخیر در اجرای آن می‌تواند اثربخشی این عملیات را کاهش دهد. بنابراین، باغداران باید با شناخت مراحل رشد میوه و وضعیت باردهی درخت، زمان مناسب تنک را تعیین کنند.
این پژوهشگر در بخش دیگری از سخنان خود، زمان برداشت را یکی از مراحل حساس تولید کیوی عنوان کرد و گفت: برداشت میوه باید بر اساس شاخص‌های رسیدگی و با توجه به ویژگی‌های رقم و نیاز بازار انجام شود. برداشت زودهنگام یا دیرهنگام می‌تواند بر کیفیت، قابلیت نگهداری و بازارپسندی محصول تاثیر منفی داشته باشد.
وی تاکید کرد: در زمان برداشت باید از وارد آمدن ضربه و آسیب مکانیکی به میوه جلوگیری شود. همچنین رعایت اصول جابه‌جایی، جداسازی میوه‌های آسیب‌دیده و انتقال مناسب محصول به محل نگهداری، در حفظ کیفیت و کاهش ضایعات پس از برداشت اهمیت دارد.
عدولی در پایان خاطرنشان کرد: دستیابی به تولید اقتصادی و پایدار کیوی مستلزم توجه همزمان به تمام مراحل تولید، از انتخاب زمین و رقم مناسب تا مدیریت تغذیه، آبیاری، گرده‌افشانی، هرس، تنک و برداشت است. رعایت این اصول می‌تواند ضمن افزایش بهره‌وری باغ‌ها، کیفیت محصول تولیدی را بهبود بخشد و زمینه حضور موفق‌تر کیوی ایران در بازارهای داخلی و صادراتی را فراهم کند.
