دانشیار پژوهشکده مرکبات و میوه‌های نیمه‌گرمسیری به مناسبت هفته پدافند غیرعامل
تشریح تهدیدات زیستی مهاجم محصولات گرمسیری و نیمه‌گرمسیری به مناسبت هفته پدافند غیرعامل
به گزارش روابط عمومی پژوهشکده مرکبات و میوه‌های نیمه‌گرمسیری، سید مهدی بنی‌هاشمیان، دانشیار این پژوهشکده، به مناسبت هفته پدافند غیرعامل، در گفتگویی به تشریح نتایج پژوهش‌ها و بررسی‌های انجام شده درباره تهدیدات زیستی مهاجم محصولات گرمسیری و نیمه‌گرمسیری پرداخت.
بنی‌هاشمیان با اشاره به تقسیم‌بندی عوامل خسارتزای گیاهی محصولات باغی به دو گروه عوامل غیرزنده (غیرزیستی) و عوامل زنده (زیستی)، اظهار داشت: عوامل غیرزیستی شامل تنش‌های دمایی مانند سرمازدگی و گرمازدگی، تنش آبی شامل خشکی و غرقابی، شوری و اسیدیته نامناسب، کمبود و سمیت عناصر غذایی، آلودگی هوا و مواد شیمیایی، باد، تگرگ و آسیب‌های مکانیکی و همچنین سمیت ناشی از مصرف نامناسب سموم و کودها هستند.
وی افزود: مطالعه و مدیریت عوامل بیماری‌زا مانند قارچ‌ها و شبه قارچ‌ها، باکتری‌ها، ویروس‌ها و ویروئیدها، فیتوپلاسماها، نماتدهای انگل گیاهی و گیاهان انگلی و آفات گیاهی مانند حشرات، کنه‌ها، جوندگان و نرم‌تنان و علف‌های هرز، موضوع علم گیاه‌پزشکی است.
این دانشیار پژوهشکده با تاکید بر دشواری کنترل عوامل مهاجم بیان کرد: انسان به صورت سهوی یا عمدی (بیوتروریسم) در گسترش عوامل خسارتزای گیاهی در فواصل دور و تشکیل کانون‌های اولیه آلودگی نقش دارد. استفاده عمدی از عوامل و سلاح‌های زیستی در زراعت، باغبانی، جنگل و مرتع، دام، طیور و شیلات نیز از مباحث مطرح در پدافند غیرعامل است.
وی با اشاره به ورود و گسترش عوامل مهاجم زیستی در چند سال اخیر در کشور، به معرفی و بررسی نمونه‌هایی از این عوامل پرداخت.
بنی‌هاشمیان در تشریح یکی از علف‌های هرز مهاجم اظهار داشت: گیاه آروجیا، پیچکی چند ساله و سریع‌الرشد از تیره خرزهره است که ساقه‌های سفت و طنابی شکل، برگ‌های ضخیم و شیره سفید شیری سمی دارد. این گیاه در صورت عدم کنترل، تمام درختان را می‌پوشاند و موجب خفگی آنها می‌شود.
وی افزود: گسترش این گیاه عمدتا در مناطق نیمه‌گرمسیری تا گرمسیری مشاهده می‌شود. آروجیا گل‌هایی با عطر دلپذیر مشابه گل یاس دارد و در ابتدا به عنوان گیاه زینتی، در قرن نوزدهم از آمریکای جنوبی به سایر مناطق جهان انتقال یافت. این گیاه از سال ۲۰۱۲ در فهرست گونه‌های خطرناک تحت نظارت حفظ نباتات اروپا قرار گرفته است.
این عضو هیات علمی با اشاره به تهدید این گیاه برای عرصه‌های طبیعی و باغی کشور گفت: آروجیا در ایران برخی باغ‌های استان‌های شمالی و جنگل‌های هیرکانی را تهدید می‌کند. میوه این پیچک پس از شکافته شدن، بذرهای فراوانی را آزاد می‌کند که بذرهای قاصدک مانند آن توسط باد پراکنده شده و به سرعت در کانون‌های جدید مستقر می‌شوند.
در ادامه، بنی‌هاشمیان با اشاره به اهمیت مدیریت آفات درختان میوه گرمسیری و نیمه‌گرمسیری اظهار داشت: مدیریت عوامل خسارتزای مهمی از جمله مگس میوه مدیترانه‌ای، کرم گلوگاه انار، مگس میوه زیتون، کنه انجیر و کرم سفید ریشه از ضرورت‌های حفاظت از تولید محصولات باغی است.
وی همچنین به بروز مشکلات جدید در باغ‌های کیوی‌فروت اشاره کرد و گفت: احتمال ارتباط برخی از این مشکلات با افزایش جمعیت تعدادی از حشرات، از جمله زنجرک اورسانگا، وجود دارد که بررسی و پایش آنها اهمیت دارد.
این عضو هیات علمی پژوهشکده مرکبات و میوه های نیمه گرمسیری، گسترش ویروس رگبرگ روشنی زرد و تریستزای مرکبات در شمال کشور و عوامل شبه‌ویروسی عامل بیماری‌های گرینینگ و جاروک در جنوب ایران را از دیگر تهدیدات زیستی برشمرد و افزود: سایر عوامل بیماری‌زای گیاهی و عوامل مولد زوال در درختان مرکبات، انار و انجیر نیز از جمله موارد مورد توجه در حوزه پدافند غیرعامل هستند.
بنی‌هاشمیان در ادامه، عوامل تشدید کننده تهدیدات زیستی را تشریح کرد و گفت: مدیریت نامناسب باغ، تک‌کشتی و یکنواختی ژنتیکی، جابه‌جایی مواد گیاهی آلوده، ایجاد مقاومت به آفت‌کش‌ها و شرایط اقلیمی از جمله تغییرات دما، میزان بارندگی و رطوبت، از عوامل موثر در تشدید این تهدیدات هستند که می‌توانند بر چرخه زندگی عوامل خسارت‌زا تاثیرگذار باشند.
وی با تاکید بر ضرورت اتخاذ راهکارهای پیشگیرانه، بر نظارت بر عملکرد بخش‌های دولتی و خصوصی و فعالیت‌های مرتبط در فضای مجازی، واردات مطمئن و از مجاری مشخص، ردیابی، پایش و تشخیص زودهنگام عوامل خسارت‌زا تاکید کرد.
وی همچنین تولید و توزیع نهال سالم، رعایت اصول بهداشت باغ از جمله ضدعفونی ابزار، ریشه‌کنی کانون‌های اولیه آلودگی، کنترل ناقلین و تحقیق و توسعه ارقام گرمسیری و نیمه‌گرمسیری متحمل، مقاوم و سازگار با شرایط هر منطقه را از اقدامات ضروری برای مدیریت و کاهش تهدیدات زیستی محصولات باغبانی عنوان کرد.
وی در پایان بر اهمیت شناخت عوامل خسارتزای زیستی مهاجم و توجه به تهدیدات ناشی از گسترش آنها در محصولات گرمسیری و نیمه‌گرمسیری تاکید کرد.
