نتایج یک پژوهش در پژوهشکده مرکبات و میوههای نیمهگرمسیری درباره شناسایی ارقام خرمالو
دستورالعمل علمی شناسایی ارقام خرمالو با هدف حفظ تنوع ژنتیکی، شناسایی ژنوتیپهای امیدبخش در کشور و توسعه باغهای تجاری تدوین شد
به گزارش روابط عمومی پژوهشکده مرکبات و میوههای نیمهگرمسیری، محمدعلی شیری، عضو هیات علمی این پژوهشکده، در گفتگویی با تشریح اهمیت شناسایی و ارزیابی ارقام مختلف خرمالو، بر ضرورت شناخت تنوع ژنتیکی این محصول و بهرهگیری از آن در برنامههای اصلاحی و توسعه باغهای تجاری تاکید کرد.
شیری با اشاره به گسترش کشت خرمالو در مناطق مختلف کشور اظهار کرد: با وجود سابقه طولانی کشت این محصول در ایران، هویت دقیق بسیاری از ارقام و ژنوتیپهای موجود مشخص نیست و بخشی از آنها با نامهای محلی شناخته میشوند. ازاینرو، شناسایی و ثبت ویژگیهای ارقام موجود، یکی از نیازهای اساسی برای مدیریت منابع ژنتیکی و توسعه هدفمند این محصول به شمار میرود.
وی افزود: خرمالو از محصولات باغبانی با ارزش غذایی بالاست که در سالهای اخیر، کشت آن در کشور توسعه یافته است. با توجه به تنوع قابل توجه این میوه و احتمال وجود ژنوتیپهای بومی و سازگار با شرایط اقلیمی ایران، شناسایی علمی ارقام موجود میتواند زمینه مناسبی برای انتخاب و معرفی مواد گیاهی با ارزش فراهم کند.
عضو هیات علمی پژوهشکده مرکبات و میوههای نیمهگرمسیری با اشاره به تدوین دستورالعمل شناسایی ارقام خرمالو بر اساس ویژگیهای ظاهری بیان کرد: در این دستورالعمل، ۵۰ صفت مختلف برای شناسایی و توصیف ارقام و ژنوتیپهای خرمالو در نظر گرفته شده است که ویژگیهای درخت، شاخه، برگ، گل، میوه و بذر و همچنین زمان وقوع برخی مراحل رشد و نمو را در بر میگیرد.
وی ادامه داد: قدرت رشد و عادت رشد درخت، طول و ضخامت شاخههای یک ساله، ویژگیهای برگ و گل، از جمله صفات مورد بررسی هستند. همچنین، اندازه و شکل میوه، رنگ پوست و گوشت، وضعیت کاسبرگ، ویژگیهای بذر و زمان رسیدن میوه، از شاخصهای مهم در شناسایی و تفکیک ارقام به شمار میروند.
به گفته وی، استفاده همزمان از این صفات و ثبت آنها بر اساس معیارهای مشخص، امکان مقایسه دقیقتر ارقام و شناسایی تفاوتهای ظاهری آنها را فراهم میکند و میتواند به عنوان مبنایی علمی برای ارزیابی ذخایر ژنتیکی خرمالو مورد استفاده قرار گیرد.
شیری با اشاره به تفاوت ارقام خرمالو از نظر گسی و نیاز به گردهافشانی گفت: ارقام این محصول بر اساس این دو ویژگی به چهار گروه اصلی شامل پارتنوکارپ غیرگس، پارتنوکارپ گس، غیرپارتنوکارپ غیرگس و غیرپارتنوکارپ گس تقسیم میشوند.
وی توضیح داد: در ارقام پارتنوکارپ، تشکیل میوه بدون نیاز به گردهافشانی امکانپذیر است؛ درحالیکه در ارقام غیرپارتنوکارپ، گردهافشانی در تشکیل میوه نقش دارد. همچنین، میزان گسی میوه به ویژگیهای هر رقم و شرایط تشکیل بذر وابسته است و از عوامل موثر بر کیفیت مصرفی خرمالو محسوب میشود.
این پژوهشگر با اشاره به اهمیت ارقام پارتنوکارپ غیرگس افزود: این گروه به دلیل قابلیت تشکیل میوه بدون بذر و نداشتن گسی، از اهمیت ویژهای در برنامههای اصلاحی برخوردار است و شناسایی منابع ژنتیکی دارای این ویژگیها میتواند در انتخاب ارقام مطلوب مورد توجه قرار گیرد.
عضو هیات علمی پژوهشکده مرکبات و میوههای نیمهگرمسیری با تاکید بر اهمیت حفظ تنوع ژنتیکی خاطرنشان کرد: شناخت و طبقهبندی ذخایر ژنتیکی، نقش مهمی در انتخاب مواد گیاهی مناسب برای برنامههای اصلاحی و حفاظت از منابع ارزشمند دارد. شناسایی ژنوتیپهای دارای ویژگیهای مطلوب نیز میتواند زمینه بررسی و استفاده از ظرفیتهای ژنتیکی موجود را فراهم کند.
وی افزود: ارزیابی صفاتی مانند شکل، اندازه و کیفیت میوه، میزان گسی و زمان رسیدن، در کنار سایر ویژگیهای درخت، میتواند به شناسایی ژنوتیپهای امیدبخش کمک کند. البته برای انتخاب نهایی ارقام مناسب، بررسی عملکرد و پایداری صفات در شرایط مختلف کشت نیز ضروری است.
شیری با اشاره به اهمیت حفاظت از ذخایر ژنتیکی خرمالو اظهار کرد: ایجاد کلکسیون ژرمپلاسم این محصول در کشور، یکی از اقدامات ضروری برای نگهداری و ارزیابی ارقام و ژنوتیپهای موجود است. چنین مجموعهای میتواند زمینه مناسبی برای انجام پژوهشهای تکمیلی، شناسایی منابع ژنتیکی ارزشمند و بهرهگیری از آنها در برنامههای اصلاحی فراهم کند.
وی تصریح کرد: استفاده از دستورالعمل شناسایی ارقام بر اساس ویژگیهای ظاهری، گام موثری در جهت ساماندهی اطلاعات مربوط به خرمالوهای موجود در کشور است و میتواند به پژوهشگران و بهنژادگران در ارزیابی و انتخاب ژنوتیپهای امیدبخش کمک کند.
گفتنی است، نتایج این پژوهش در قالب مقاله علمی پژوهشی با عنوان دستورالعمل شناسایی ارقام مختلف خرمالو بر اساس ویژگیهای ظاهری آن در مجله پژوهش در علوم باغبانی، جلد سوم، شماره نخست، بهار و تابستان ۱۴۰۳ منتشر شده است.
