تاکید بر اهمیت نقش هرس اصولی در افزایش عملکرد و کیفیت درختان مرکبات
بررسی اصول هرس درختان مرکبات توسط عضو هیات علمی پژوهشکده مرکبات و میوههای نیمهگرمسیری
به گزارش روابط عمومی پژوهشکده مرکبات و میوههای نیمهگرمسیری، بابک عدولی، عضو هیات علمی پژوهشکده مرکبات و میوههای نیمهگرمسیری، در گفتگویی به تشریح اهمیت و اصول هرس درختان مرکبات پرداخت.
عدولی با اشاره به عوامل موثر بر باردهی درختان همیشه سبز مرکبات اظهار داشت: خصوصیات ژنتیکی، شرایط اقلیمی منطقه و مدیریت باغداری از مهمترین عوامل موثر در عملکرد و کیفیت محصول هستند. در این میان، مدیریت باغ که شامل عملیات مختلفی نظیر احداث باغ، آبیاری، تغذیه، کنترل تنشها و مدیریت تاج درخت است، نقش تعیینکنندهای در تولید محصول با کیفیت دارد.
وی افزود: مدیریت تاج یکی از موثرترین عملیات باغداری بوده و شامل دو بخش اصلی الگوی تربیت درخت با هدف ایجاد شکل مطلوب تاج از نظر ارتفاع و گسترش عرضی، و هرس شاخهها با هدف کاهش تراکم یا کوتاهسازی شاخههای پررشد و نرک است. این عملیات به عنوان یکی از قدیمیترین و مهمترین اقدامات باغداری در تولید مرکبات شناخته میشود.
عضو هیات علمی موسسه تحقیقات علوم باغبانی تصریح کرد: درختان بلند و دارای تاج متراکم، علاوه بر کاهش عملکرد و کیفیت محصول، شرایط مساعدی برای توسعه آفات و بیماریها فراهم میکنند و در نتیجه عمر اقتصادی مطلوبی نخواهند داشت. از این رو، اجرای صحیح هرس با تعدیل رشد رویشی و تشویق گلدهی و تشکیل میوه، نقش مهمی در افزایش کمیت و کیفیت محصول دارد.
وی در خصوص نحوه اجرای هرس درختان مرکبات گفت: عملیات هرس باید از شاخههای درجه سه آغاز و سپس به ترتیب روی شاخههای درجه دو و یک انجام شود. بهتر است پیرایش تاج از بالا به پایین و از بیرون به داخل تاج صورت گیرد. درختان جوان در سالهای ابتدایی نیاز به هرس بسیار جزئی داشته و اغلب شامل حذف نرکها، پاجوشهاست. هرس در این مرحله باید سبک باشد تا از تحریک رشد رویشی جلوگیری شود. از سن سه تا چهار سالگی حذف شاخههای متقاطع، درهمرفته، متراکم، بیمار، آفت زده، زخمی، شاخههای رو به داخل تاج و شاخههای بیش از حد بلند و آویزان توصیه میشود. همچنین شاخههای هرسشده باید برای حفظ بهداشت باغ از محیط باغ خارج شوند.
عدولی درباره زمان مناسب هرس بیان کرد: دو زمان اصلی برای هرس شامل هرس زمستانه و تابستانه است که انتخاب زمان بهینه آن به الگوی رشد سالانه درخت بستگی دارد. پرتقالها حدود دو هفته زودتر از نارنگیها رشد خود را آغاز میکنند و به همین دلیل زودتر هرس میشوند. در مناطق نیمهگرمسیری، هرس زمستانه از بعد از برداشت محصول تا قبل از تشکیل جستهای بهاره قابل انجام است. در ارقام دیررس مانند پرتقال والنسیا، هرس باید پس از برداشت میوه انجام شود.
وی با تاکید بر شدت هرس گفت: در صورتی که نهالهای پیوندی مرکبات از ابتدا بهدرستی تربیت شده باشند، نیازی به هرسهای سنگین نخواهد بود. از آنجا که در درختان همیشه سبز مرکبات ذخایر قابل توجهی از مواد کربوهیدراتی و نیتروژنی در برگها و شاخهها وجود دارد، هرس شدید موجب از بین رفتن این ذخایر، کاهش باردهی و تحریک رشد رویشی میشود. حذف بیش از ۲۰ درصد شاخهها میتواند خسارت جدی به درخت وارد کند و توصیه میشود شدت هرس حداکثر ۱۵ درصد باشد. پس از هرسهای سنگین، ۲ تا ۴ سال زمان برای رسیدن به تعادل مطلوب رشد رویشی و زایشی لازم است.
این عضو هیات علمی همچنین با اشاره به لخت کردن تنه درختان تا ارتفاع حدود یک و نیم متر توسط برخی باغداران افزود: این اقدام علاوه بر حذف بخش مهمی از ناحیه بارده تاج، موجب کاهش شدید عملکرد، افزایش خطر سرمازدگی و بروز مشکلات مکانیکی در شاخههای پربار میشود و در نهایت باغدار را ناچار به استفاده از قیم خواهد کرد.
عدولی در پایان خاطرنشان کرد: اجرای صحیح عملیات تربیت و هرس درختان مرکبات موجب حفظ سلامت درخت، تسریع بلوغ و کاهش سن باردهی، کنترل شکل و ارتفاع تاج، تسهیل عملیات باغداری، ایجاد تعادل بین رشد رویشی و زایشی، افزایش تحمل درخت به تنشهای محیطی، بهبود نورگیری و تهویه تاج، افزایش گلدهی، افزایش درصد تبدیل گل به میوه، بهبود وزن، اندازه و کیفیت میوه، کاهش بیماریهای قارچی، افزایش انبارمانی میوه و کنترل پدیده سالآوری خواهد شد.
